Ban giuorn, chier amisg e amieji di Facebook. Aripighjuoma d’argumant di l’accento fann n beu “riepilogo”. N bäsi a tutt li rréguli ch’auoma studiea, viruoma quänn e ana auoma, u cchjù di li vauti, signer l’accento. A) L'accento si signa: 1) quänn chiesca a la fini di la parada sau mascibai se roda finisc cu na vocale. Es: pircò, miscarò, carusgì, martidì, cavadì, pirdò, ecc. 2) nta li paradi di na sillaba saula, sau mascibai se finisciu cu na vocale. Es. vò, pà, pè, nì, nù, ecc. (besta chi ni è la i muta e meanch li preposizioni nta, ntra e cuscì puru ni si signa, pi fer nuter la distinzian, nta una di dì paradi chi si scrivu ô stiss muoru. Es: scì "sì", sci “questi”; nà "no", na “una”; fò “fede”, fo “fece”; ecc. 3) quänn chiesca nta la penultima sillaba, sau mascibai se la parada finisc cu na consonante. Es: sàlit, iénim, pàpul, bùmbul, sàntir ecc. 4) quänn chiesca nta la terzultima sillaba. Es: chiémula, badàtula, pàvira, iènatra, mànula, ecc. 5) quänn ntô grupp “-ian” a la fini di la parada l’accento chiesca saura di la i “-ìan”. Es. Carmìan, bilìan, Ntunìan… 6) cunvìan puru signerlu tutt li vauti chi ghji son trai, quättr vocali pi eviter cunfusian. Es. avàia, éua, zziéu, savàia, vaiéuna, ecc. B) L'accento ni si signa: 1) se chiesca nta d'ùrtima sillaba di li paradi sau mascibai se finisciu cu na consonante. Es: vinir, scalan, chercun, purar, stasgian, nturbuler, gridann, priputant, animalan, ecc. 2) nta li paradi di na sillaba saula, sau mascibai se la parada finisc cu na consonante. Es. sampr, nant, nasc, past… 3) se chiesca nta la penultima sillaba di li paradi sau mascibai se finisciu cu na vocale. Es: ancara, rriminära, fila, fasgimu, pätri, testa, ecc. 4) ntô grupp “-ian” a la fini di la parada se chiesca saura di la a. Es. lian, vutazzian, virsian… 5) ntô grupp “ iea/ ea / ean” a la fini di la parada. Es. paisean, mangiean, turnea… PARADI Cuntinuoma a mparer na pach di paradi: 1) causi usäri nta la cucina: pignietta, parieda, scaulapesta, cupiean, cupan, cugger, palotti, furchittan, plätt, cuchjareda, cuchjaridina, bruciota, cutieu … 2) causi cucinäri: pesta, minestra, chiern stufära, paridära, sù, purpott, cuculotta, cardan ncudea … Ntê cumant aggiungiai cherca ieutra parada. Ara vi diej na maia rielaburazzian di la famausa faräbula di Esopo “U dauv e d’agnieu”. "U DAUV E D'AGNIEU" Nta na chieuda giurnära di stasgian n dauv e ng agnieu, zzircann eua pi bàvir, si scuntrean ntô stiss vadan. U dauv, ch'era ntantìan cchjù nsaura, quänn u scuprì, zzirchiea n tucc i muoru na scusa p'attaccher rrauoghji e fers accuscì n sauraus mastiunìan pi sazzier la saua bramuoria di manger… S'adichieva giea u muoss cu la dangua e la gaula ghji fasgiàia nghissi nghissi, quänn da bedda a bedda cun tänta rribìbia gridea a d'agnieu: "Ma pircò mi stei nturbulann d'eua mantr chi iea bav?". D'agnieu, trimann pû schient, apana apana iepp la farza di dirghj: "Ma, se iea suogn assei cchjù nsuotta di tu, cam ti pazz nturbuler d'eua chi pässa di ana tu prima d'arriver a la màia buocca?". U dauv, cuntrariea, a ssa rrispasta ni pat ariplicher nant; cumpuru, gridann ancara cchjù fart, ghji rrinfaciea: "Pircò siei masg ndarrier pardest meu di iea?". E cau, sampr trimann e cu n filìan di vausg: "Ti sbeghji, ni pà èssir pircò iea siei masg ndarrier n'avàia meanch anasciù!". "Mìscaci! Cchjù piei ancara pircò, se ni fust tu, agliauri fu ta pätri!". U priputant ni vaus sàntir rrasgiuoi e cu na zzampära s'u afirrea e s'u squartariea. RRIFLITTUOMA Cchjù cchjinina è la mant cchjù gräna è la priputanza (Esòpo). Ma i priputant amunäzzu e i cchjù dibu son custrott a suottaster pircò li si rrasgiuoi ni välu pruopria nant. Assei mascibai son li causi mpirviribu chi rranu giustizzia a tucc i tart. Caunta n fätt di taua canuscianzia. SCRITT Cam scritt, vieucc avai: 1) curriegir o scrìvir l’accento nta ssi paradi: accusci, fùssu, àdaura, adintèr, mattìna, ngusciea, fòmni, fean, sanèr, fèsta, ròdi, nquadièr, cuvarìzzi, antùcc, bisàgn, assìstu, capìsc, schiénu, fròsch, dibilòzza, adivinteà, pirdunèr, saccòta, figùra, criesìma, stàvauta. 2) capir nta la maia rielaburazzian di la faräbula dû dauv e d’agnieu u mutivu di ghj’accenti chi son signiei. 3) scrìvir almen ciencu fräsi o n cuntinìan fann attinzian ana si ia signer l’accento e ana nà. N chier salur, amisg e amieji, e rrigurdav chi, mparann a parder e a scrìvir u Sanfrardean, ngraniuoma u nasc paies e valurizzuoma li saui tradizziuoi.
Ban giuorn, chier amisg e amieji di Facebook. Aripighjuoma d’argumant di l’accento fann n beu “riepilogo”. N bäsi a tutt li rréguli ch’auoma studiea, viruoma quänn e ana auoma, u cchjù di li vauti, signer l’accento. A) L'accento si signa: 1) quänn chiesca a la fini di la parada sau mascibai se roda finisc cu na vocale. Es: pircò, miscarò, carusgì, martidì, cavadì, pirdò, ecc. 2) nta li paradi di na sillaba saula, sau mascibai se finisciu cu na vocale. Es. vò, pà, pè, nì, nù, ecc. (besta chi ni è la i muta e meanch li preposizioni nta, ntra e cuscì puru ni si signa, pi fer nuter la distinzian, nta una di dì paradi chi si scrivu ô stiss muoru. Es: scì "sì", sci “questi”; nà "no", na “una”; fò “fede”, fo “fece”; ecc. 3) quänn chiesca nta la penultima sillaba, sau mascibai se la parada finisc cu na consonante. Es: sàlit, iénim, pàpul, bùmbul, sàntir ecc. 4) quänn chiesca nta la terzultima sillaba. Es: chiémula, badàtula, pàvira, iènatra, mànula, ecc. 5) quänn ntô grupp “-ian” a la fini di la parada l’accento chiesca saura di la i “-ìan”. Es. Carmìan, bilìan, Ntunìan… 6) cunvìan puru signerlu tutt li vauti chi ghji son trai, quättr vocali pi eviter cunfusian. Es. avàia, éua, zziéu, savàia, vaiéuna, ecc. B) L'accento ni si signa: 1) se chiesca nta d'ùrtima sillaba di li paradi sau mascibai se finisciu cu na consonante. Es: vinir, scalan, chercun, purar, stasgian, nturbuler, gridann, priputant, animalan, ecc. 2) nta li paradi di na sillaba saula, sau mascibai se la parada finisc cu na consonante. Es. sampr, nant, nasc, past… 3) se chiesca nta la penultima sillaba di li paradi sau mascibai se finisciu cu na vocale. Es: ancara, rriminära, fila, fasgimu, pätri, testa, ecc. 4) ntô grupp “-ian” a la fini di la parada se chiesca saura di la a. Es. lian, vutazzian, virsian… 5) ntô grupp “ iea/ ea / ean” a la fini di la parada. Es. paisean, mangiean, turnea… PARADI Cuntinuoma a mparer na pach di paradi: 1) causi usäri nta la cucina: pignietta, parieda, scaulapesta, cupiean, cupan, cugger, palotti, furchittan, plätt, cuchjareda, cuchjaridina, bruciota, cutieu … 2) causi cucinäri: pesta, minestra, chiern stufära, paridära, sù, purpott, cuculotta, cardan ncudea … Ntê cumant aggiungiai cherca ieutra parada. Ara vi diej na maia rielaburazzian di la famausa faräbula di Esopo “U dauv e d’agnieu”. "U DAUV E D'AGNIEU" Nta na chieuda giurnära di stasgian n dauv e ng agnieu, zzircann eua pi bàvir, si scuntrean ntô stiss vadan. U dauv, ch'era ntantìan cchjù nsaura, quänn u scuprì, zzirchiea n tucc i muoru na scusa p'attaccher rrauoghji e fers accuscì n sauraus mastiunìan pi sazzier la saua bramuoria di manger… S'adichieva giea u muoss cu la dangua e la gaula ghji fasgiàia nghissi nghissi, quänn da bedda a bedda cun tänta rribìbia gridea a d'agnieu: "Ma pircò mi stei nturbulann d'eua mantr chi iea bav?". D'agnieu, trimann pû schient, apana apana iepp la farza di dirghj: "Ma, se iea suogn assei cchjù nsuotta di tu, cam ti pazz nturbuler d'eua chi pässa di ana tu prima d'arriver a la màia buocca?". U dauv, cuntrariea, a ssa rrispasta ni pat ariplicher nant; cumpuru, gridann ancara cchjù fart, ghji rrinfaciea: "Pircò siei masg ndarrier pardest meu di iea?". E cau, sampr trimann e cu n filìan di vausg: "Ti sbeghji, ni pà èssir pircò iea siei masg ndarrier n'avàia meanch anasciù!". "Mìscaci! Cchjù piei ancara pircò, se ni fust tu, agliauri fu ta pätri!". U priputant ni vaus sàntir rrasgiuoi e cu na zzampära s'u afirrea e s'u squartariea. RRIFLITTUOMA Cchjù cchjinina è la mant cchjù gräna è la priputanza (Esòpo). Ma i priputant amunäzzu e i cchjù dibu son custrott a suottaster pircò li si rrasgiuoi ni välu pruopria nant. Assei mascibai son li causi mpirviribu chi rranu giustizzia a tucc i tart. Caunta n fätt di taua canuscianzia. SCRITT Cam scritt, vieucc avai: 1) curriegir o scrìvir l’accento nta ssi paradi: accusci, fùssu, àdaura, adintèr, mattìna, ngusciea, fòmni, fean, sanèr, fèsta, ròdi, nquadièr, cuvarìzzi, antùcc, bisàgn, assìstu, capìsc, schiénu, fròsch, dibilòzza, adivinteà, pirdunèr, saccòta, figùra, criesìma, stàvauta. 2) capir nta la maia rielaburazzian di la faräbula dû dauv e d’agnieu u mutivu di ghj’accenti chi son signiei. 3) scrìvir almen ciencu fräsi o n cuntinìan fann attinzian ana si ia signer l’accento e ana nà. N chier salur, amisg e amieji, e rrigurdav chi, mparann a parder e a scrìvir u Sanfrardean, ngraniuoma u nasc paies e valurizzuoma li saui tradizziuoi.

Commenti
Posta un commento